FJALORTH i Termave kryesorë

A  - B  - C  - D  - E - F  - G  - H  - I  - J  - K  - L  - M  - N  - O  - P  - Q  - R  - S  - T

Agregat monetar (psh. M1, M2, M3): mund të përkufizohet si shuma e parasë në qarkullim dhe e pasiveve të institucioneve financiare të cilat kanë një shkallë të lartë likuiditeti në kuptimin e gjerë të fjalës.

Bankë qendrore: institucion i ngarkuar me ligj për zbatimin e politikës monetare.

Banka Qendrore Europiane (BQE): e krijuar ne 1 qershor 1998, me seli ne Frankfurt mbi Majn, BQE është person juridik. Ajo siguron zbatimin nga ana e bankave qendrore kombëtare të detyrave të ngarkuara nga Eurosistemi dhe nga Sistemi Europian i Bankave Qendrore.

Bashkimi Ekonomik e Monetar (BEM): Traktati që institucionalizon krijimin e Komunitetit Europian parashikon tre faza për procesin e ngritjes së Bashkimit Ekonomik e Monetar. Faza e parë e BEM e cila filloi në korrik 1990 dhe përfundoi në 31 dhjetor 1993, u karakterizua kryesisht heqja e barrierave të brendshme me qëllim lëvizjen e lirë të kapitaleve brenda Bashkimit Europian. Faza e dyë filloi në 1 janar 1994. Pikat më të rëndësishmë të kësaj faze midis të tjerash janë krijimi i Institutit Monetar Europian (IME), ndalimi i financimeve të sektorit publik nga bankat qendrore si dhe shmangia e deficiteve të thella në financat publike. Faza e tretë nisi në 1 janar 1999 me tranferimin e kompetencave monetare tek Eurosistemi, me kurset e parevokueshme të këmbimit midis monedhave të vendeve pjesëmarrëse në BE dhe futjen e Euros.

Bordi Ekzekutiv: një nga organet vendimmarrëse të BQE-së. Kryesohet nga Presidenti e Zëvendëspresidenti dhe përbehet nga katër anëtarë.

Deflacion: proces i karakterizuar nga një rënie e vazhdueshme e nivelit të përgjithshëm gjatë një periudhe kohe të zgjatur. Në qoftë se pritet një rënie e vazhdueshme e çmimeve, blerjet e mallrave mund të shtyhen për më vonë për të përfituar nga çmime më të ulta. Kjo prirje mund të çojë në një ulje të mëtejshme të çmimeve dhe si përfundim në një ngadalësim të aktivitetit ekonomik. Rënia e çmimeve në disa sektorë të ekonomisë si rrjedhojë e progreseve teknike ose rritjes së konkurrencës, nuk duhet konsideruar si deflacion.

ECOFIN: shih Këshilli i BE-së.

Euro: emri i monedhës së përbashkët europiane, i vendosur në mbledhjen e Madridit të Këshillit Europian më 15 dhe 16 dhjetor 1995, në vend të termit ECU.

Eurogrup: mbledhje joformale e ministrave të ekonomisë dhe financave të vendeve anëtare të BE-së që bëjnë pjesë në eurozonë. Në këto mbledhje ministrat diskutojnë çështje lidhur me përgjegjësitë e gjithësecilit për monedhën e përbashkët. Komisioni Europian dhe Banka Qendrore Europiane ftohen të marrin pjesë në këto mbledhje. Eurogrupi mblidhet zakonisht para mbledhjes së radhës së ECOFIN-it.

Eurosistemi: përfshin Bankën Qendrore Europiane dhe bankat qendrore të vendeve anëtare të BE-së që kanë kaluar në euro gjatë fazës III të Bashkimit Monetar.

Faza III: shih Bashkimi Ekonomik dhe Monetar (BEM).

Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN): organizëm ndërkombëtar me qendër në Uashington D.C., i përbërë nga 186 vende anëtare. U themelua në 1946 për nxitjen e bashkëpunimit monetar ndërkombëtar dhe të stabilitetit të kurseve të këmbimit, për përmirësimin e rritjes ekonomike dhe të nivelit të lartë të punësimit si dhe për të ndihmuar vendet anëtare në rregullimin e disekuilibreve të bilancit të pagesave.

Inflacion: rritje e nivelit të përgjithshëm të çmimeve, pra rënie e vazhdueshme e vlerës së parasë vendase. (shih edhe Deflacion dhe Stabilitet i çmimeve).

Institucion krediti: "ent, veprimtaria e zakonshme e të cilit është pranimi dhe grumbullimi i depozitave nga publiku apo i fondeve të tjera të ripagueshme dhe dhënia e kredive për llogari të vet" (Neni I i Direktivës 77/780/EEC). Bankat dhe bankat e kursimit janë llojet më të përhapura të institucioneve të kreditit.

Instituti Monetar Europian (IME): IME ishte një institucion i përkohshëm i krijuar në fillim të fazës II të BME-së (në 1 janar 1994). IME nuk kishte asnjë përgjegjësi në zbatimin e politikës monetare brenda BE-së, gjë e cila ishte kompetencë e autoriteteve monetare kombëtare. Ndër përgjegjësitë kryesore të Institutit Monetar Europian renditeshin forcimi i bashkëpunimit midis bankave qendrore, bashkërendimi i politikave monetare dhe përgatitjet për fazën III të Bashkimit Monetar. IME pushoi së qeni në 1 qershor 1998.

Këshilli i Bashkimit Europian: organ i përbërë nga përfaqësues të qeverive të vendeve anëtare, kryesisht ministra të ngarkuar për çështje të caktuara (shpesh i quajtur edhe Këshilli i Ministrave). Mbledhjet e Këshillt të BE-së me përberjen e ministrave të ekonomisë dhe të financave shpesh quhen edhe Këshilli ECOFIN.

Këshilli Europian: mbledh së bashku kryetarët e shteteve ose qeverive të vendeve anëtare dhe Presidentin e Komisionit Europian (shih edhe Këshilli i Bashkimit Europian).

Këshilli i Guvernatorëve: një nga organet vendimmarrëse të Bankës Qendrore Europiane. Përbëhet nga anëtarët e Bordit Ekzekutiv të BQE-së dhe nga guvernatorët e bankave qendrore të vendeve anëtare të BE-së që kanë hyrë në euro.

Këshilli i Përgjithshëm: një nga organet vendimmarrëse të Bankës Qendrore Europiane. Kryesohet nga Presidenti e Zëvendëspresidenti i saj dhe përbehet nga guvernatorët e bankave qendrore të 15 vendeve të BE-së.

Komisioni Europian: institucion i Komunitetit Europian i cili siguron zbatimin e dispozitave të Traktatit themelues të Komunitetit Europian, zhvillon politikat e Komunitetit, propozon legjislacionin komunitar dhe ushtron kompetenca në fusha të ndryshme. Në fushën e politikave ekonomike, Komisioni jep rekomandime lidhur me orientimet e përgjithshme të politikave ekonomike brenda Komunitetit dhe raporton në Këshillin e BE-së mbi zhvillimet dhe politikat ekonomike. Ai monitoron financat publike brenda kuadrit të një mbikëqyrje shumëanëshe dhe raporton në këshillin e BE-së. Komisioni Europian përbëhet nga 20 anëtarë dhe përfshin nga dy përfaqësues nga Gjermania, Spanja, Franca, Italia dhe Mbretëria e Bashkuar, dhe një përfaqësues nga vendet e tjera anëtare të BE-së.

Komiteti Ekonomik e Financiar (KEF): organ këshillimor i Komunitetit i ngitur në fazën III të Bashkimit Ekonomik e Monetar. Vendet anëtare të BE-së, Komisioni Europian dhe Banka Qendrore Europiane emërojnë secila nga dy anëtarë të këtij komiteti.

Kriteret e konvergjencës: një sërë kushtesh ekonomike që duhet të përmbushin vendet anëtare të Komunitetit Europian para se të hyjnë në zonën e euros. Këto kritere, të cilat njihen si kriteret e Mastrihtit, synojnë ruajtjen e nje inflacioni të ulët, një gjendje të shendoshë të financave publike, qëndrueshmëri të kursit të këmbimit si dhe norma interesi të ulëta e qendrueshmëri të tyre. Ato përshkruhen në Traktatin themelues të Komunitetit Europian dhe në protokollet lidhur me këtë Traktat.

Kriteret e Mastrihtit: shih Kriteret e konvergjencës.

Likuiditeti: lehtësia dhe shpejtësia me të cilën një mjet financiar mund të shndërrohet në cash ose të përdoret për shlyerjen e një detyrimi. Në këtë kuptim cash-i është një mjet tepër likuid. Depozitat bankare sa më të gjatë ta kenë afatin e maturimit aq më pak likuide janë. Termi "likuiditet" përdoret shpesh si sinonim për paranë.

M3: agregati M3 përkufizohet nga Banka Qendrore Europiane si paraja në qarkullim plus detyrimet afatshkurtra që institucionet financiare monetare të eurozonës kanë kundrejt rezidentëve në eurozonës (përveç administratave qendrore), si psh. depozitat njëditore, depozitat me afat maturimi deri në dy vjet, depozitat e rimbursueshme me paranjoftim deri në tre muaj, marrëveshjet e riblerjes, titujt e kreditit dhe titujt e fondeve të investimeve të tregut monetar me afat maturimi deri në dy vjet.

Operacione rregulluese në treg: operacione të tregut të hapur me frekuencë jo të rregullt të kryera nga Eurosistemi për administrimin e luhatjeve të papritura të likuiditetit në treg.

Operacione të këmbimit valutor: blerja ose shitja e valutave. Këtu është fjala për blerjen dhe shitjen e monedhave të tjera kundrejt euros.

Organizata për Bashkëpunimin Ekonomik dhe Zhvillimin (OECD): E themeluar në vitin 1961 me qendër në Paris, OECD është vazhduesja e Organizatës për Bashkëpunimin Ekonomik Europian (OEEC). Në të marrin pjesë 29 vende anëtare. OECD përcakton kuadrin e debatit për këmbimin e pikëpamjeve lidhur me nxitjen, zhvillimin dhe përmirësimin e politikave ekonomiko-sociale.

Para: mjet i pranuar me marrëveshje të përgjithshmë si instrument këmbimi. Ajo mund të marrë trajtën e monedhave metalike ose kartmonedhave ose të njësive të stokuara në një kartë elektronike. Edhe depozitat afatshkurtra pranë institucioneve të kreditit mund të kryejnë funksionet e parasë. Në teorinë ekonomike, paraja kryen tri funksione: (1) si njësi llogarie; (2) si mjet pagese; dhe (3) si ruajtëse e vlerës. Banka qendrore përgjigjet për ecurinë optimale të këtyre funksioneve duke siguruar në këtë mënyrë ruajtjen e stabilitetit të çmimeve.

Parlamenti Europian: përbehet nga 626 përfaqësues të vendeve anëtare të BE-së. Ai është pjesë e procesit legjislativ pavarësisht nga prerogativat e ndryshme lidhur me procedurat e miratimit të legjislacionit të BE-së. Parlamenti gëzon në kuadrin e BME-së kryesisht të drejta këshillimore. Megjithëkëtë, Traktati i Komunitetit Europian parashikon një sërë procedurash lidhur me përgjegjësinë e Bankës Qendrore Europiane kundrejt Parlamentit Europian (paraqitja e Raportit Vjetor, diskutime të përgjithshme rreth politikës monetare, seanca dëgjimore para komiteteve parlamentare kompetente).

Politikë monetare: tërësia e masave që ndërmerr një bankë qendrore nëpërmjet përdorimit të instrumentave që disponon për realizimin e objektivave të veta (si psh. ruajtja e stabilitetit të çmimeve).

Rezervë e detyrueshme: detyrimi që kanë institucionet e kreditit për të mbajtur një depozitë pranë bankës qendrore. Minimumi i rezervës së detyrueshme për një institucion të caktuar llogaritet mbi një përqindje të depozitave të klientëve jo-banka në këtë institucion.

Sistemi Europian i Bankave Qendrore (SEBQ): përbëhet nga Banka Qendrore Europiane dhe bankat qendrore të të gjitha vendeve anëtare të Bashkimit Europian. 

Stabiliteti i çmimeve: Stabiliteti i çmimeve është përcaktuar nga Këshilli i Guvernatorëve i BQE-së si një rritje vjetore e çmimeve të konsumit jo më shumë se 2 %. Si inflacioni i zgjatur edhe deflacioni i zgjatur nuk ndikojnë pozitivisht në stabilitetin e çmimeve.

TARGET (Sistemi Automatik TransEuropian i Transfertave në Shuma të Mëdha në Kohë Reale): sistem pagesash i përbërë nga sistemet e pagesave në shuma të mëdha në kohë reale (RTGS) të vendeve anëtare të Bashkimit Europian dhe nga mekanizmi i pagesave të Bankës Qendrore Europiane. Sistemet RTGS bëjnë të mundur kryerjen e pagesave në bazë urdhëri në kohë reale. Në sistemin TARGET, sistemet RTGS kombëtare janë të interkonektuar duke bërë në këtë mënyrë të mundur transfertat midis vendeve brenda Bashkimit Europian.

Traktati themelues i Komunitetit Europian: Traktati u nënshkrua në Romë në 25 Mars 1957 dhe hyri në fuqi në 1 Janar 1958. Ai sanksionoi krijimin e Komunitetit Ekonomik Europian (EEC) dhe njihet si Traktati i Romës. Traktati për Bashkimin Europian i cili njihet si Traktati i Mastrihtit, u nënshkrua në Mastriht në 7 Shkurt 1992 dhe hyri në fuqi në 1 Nëntor 1993. Ai solli disa shtesa në Traktatin e Romës që njihet zyrtarisht si Traktati themelues i Komunitetit Europian. Traktati për Bashkimin Europian u amendua edhe me Traktatin e Amsterdamit, i cili u nënshkrua në 2 Tetor 1997 dhe hyri në fuqi në 1 Maj 1999.

Tregu monetar: mund të përkufizohet ne kontekstin e bankës qendrore, si tërësia e transaksioneve me afat deri në një vit midis bankës qendrore dhe bankave të nivelit të dytë. Në të marrin pjesë institucione financiare dhe ndërmjetësa financiare, veprimtaria e të cilëve rregullohet me marrëveshje e procedura të caktuara. Transaksionet në tregun monetar konsistojnë në hua afatshkurtra të parasë, depozita njëditore deri njëvjeçare. Tregu monetar ndryshon nga tregu i kapitaleve i cili është afatmesëm dhe afatgjatë.