SISTEMI I PAGESAVE

Sistemet e pagesave dhe të shlyerjes luajnë një rol të rëndësishëm për ruajtjen e stabilitetit dhe efikasitetin e sektorit financiar, si dhe ekonomisë në tërësi. Për më shumë, zbatimi i politikës monetare në një vend varet domosdoshmërisht nga ekzistenca e një infrastrukture tregu të sigurt dhe efektive. Sistemet e pagesave janë pikërisht kanalet, nëpërmjet të cilave bëhet transferimi i fondeve ndërmjet bankave, si edhe rrugët kryesore nëpërmjet të cilave krizat financiare mund të transmetohen në sistemet dhe tregjet kombëtare, si dhe më gjërë ato ndërkombëtare. Një sistem pagesash “i sigurt dhe i qëndrueshëm” janë edhe kërkesat kryesore në nxitjen dhe mbështetjen e stabilitetit financiar. Thënë ndryshe, siguria dhe eficienca e sistemeve të pagesave janë kritike për funksionimin efektiv të sistemit financiar.

Roli i Bankës së Shqipërisë

Nxitja e një funksionimi normal të sistemit të pagesave është një nga objektivat kryesorë të Bankës së Shqipërisë. Për përmbushjen e këtij objektivi, Banka e Shqipërisë, kryesisht, është e përfshirë në tre role të ndryshme:

• në rolin operacional – BSH ofron mjete/infrastrukturë për shlyerjen e pagesave; administron dhe operon një sistem për shlyerjen në kohë reale të pagesave me vlera të mëdha (ndryshe të njohura si pagesa me rëndësi sistemike) në monedhën kombëtare (AIPS -sistemit ndërbankarë të pagesave me vlera të mëdha), një sistem për klerimin dhe shlyerjen automatike të pagesave me vlera të vogla (ndryshe të njohura si pagesa me pakicë apo të klientëve) në monedhën kombëtare (AECH - sistemit të klerimit të pagesave me vlerë të vogël);
•  në rolin e mbikëqyrjes – BSH përcakton rregullat dhe procedurat, si dhe vendos standardet për të nxitur dhe mbështetur një sistem pagesash të sigurt eficient për procesimin e transaskioneve në Lekë dhe, në vijim, BSH vlerëson sistemet kundrejt standardeve të vendosura; dhe
•  vepron si një katalizator – Banka e Shqipërisë nxit dhe promovon eficencën në përdorimin e instrumenteve të pagesave dhe, më gjërë, të sistemeve të pagesave.

Banka e Shqipërisë luan një rol kryesor në nxitjen dhe zhvillimin e sistemit kombëtar të pagesave, kryesisht për shkak të rëndësisë që ka ky sistem në arritjen e stabilitetit financiar, objektivit për sigurimin e funksionimit të duhur të sistemit bankar dhe atij financiar, si dhe në mbështetje të funksionit kryesor për zbatimin e politkës monetare të vendit.

Instrumentet e pagesave janë mjete jo- cash të pagesave, si transferta e kreditimit (urdhërpagesa), debitimi direkt, pagesa me karta, çek-u dhe nota e premtimit. Këto instrumente mundësojnë transferimin e fondeve, të cilat mbahen në llogari të hapura pranë bankave, midis një debitori dhe përfituesi të fondeve, bazuar në instruksionet e marra për pagesën.

Transaksioni i pagesës konsiston në disa procese: hedhja (inicimi), validimi dhe përcjellja e instruksioneve të pagesës. Bazuar në llojin e instrumentit të pagesës, instruksionet e pagesës mund të iniciohen nga debitori (transferta e kreditit, pagesat me karta, etj.) ose nga përfituesi (debitimi direkt, çek-u). Gjatë procesit të klerimit dhe shlyerjes së transaksioneve, bankat shkëmbejnë ndërmjet tyre detyrimet që rrjedhin nga përdorimi i instrumenteve të pagesave, nëpërmjet sistemeve (për klerimin e pagesave të vogla apo shlyerjen e pagesave të mëdha) si dhe shlyejnë në sistemin AIPS shumat neto të detyrimeve reciproke.

Një sistem pagesash është një set instrumentesh, procedurash dhe rregullash për transferimin e fondeve midis pjesëmarrësve në sistem (banka ose institucione financiare), bazuar në marrëveshjen midis pjesëmarrësve në sistem dhe operatorit të sistemit. Transferimi i fondeve kryhet nëpërmjet një infrastrukture teknike të dizenjuar për këtë qëllim. (Burimi: Raporti i CPSS i titulluar “Parimet Kryesore për SIPS”, Janar 2001)

Në Shqipëri funksionojnë dy sisteme ndërbankare pagesash, në pronësi dhe të operuar nga Banka e Shqipërisë: një sistem pagesash për shlyerje ne kohë reale (AIPS) dhe një sistem për klerimin e pagesave me vlera të vogla (AECH).

Banka e Shqipërisë ofron facilitete për shlyerjen neto (manualisht të procesuara në sistem) të pagesave të iniciuara me ceqe si dhe të pagesave me karta VISA dhe MasterCard , të iniciuara dhe të shlyera në monedhën kombëtare, si edhe shlyerjen në sistemin AIPS të pjesës cash të transaksioneve me Titujt e Qeverisë (bono dhe obligacione të qeverisë në monedhën kombëtare - Lekë).